1 қыркүйек – Білім күніне орай, мектептерде жаңа оқу жылының басталуына арналған салтанатты жиын өтті. Биылғы шара «Таза Қазақстан: Конституция құндылықтары – экологиялық мәдениет пен жауапкершіліктің негізі» тақырыбына арналды. Конституция құндылықтары, экологиялық мәдениет және азаматтық жауапкершілік – жаңа оқу жылындағы маңызды бағыттар болып табылады. Бұл тақырыптың таңдалуы қазіргі қоғамдағы маңызды мәселелердің бірі – қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарау мәдениетін қалыптастырумен тікелей байланысты.
Білім беру жүйесінің міндеті тек оқушыға пәндік білім беру емес. Мектеп қабырғасында баланың азаматтық ұстанымын қалыптастыру, туған жерін құрметтеуге, табиғатты қорғауға, қоғамдық ортаға ұқыпты қарауға және өз әрекетінің салдарын түсінуге үйрету де маңызды.
Алғашқы қоңырау – жаңа оқу жылының бастауы болып табылады. Жаңа оқу жылының алғашқы күні білім ордасының ауласы оқушылардың қуанышты үніне бөленді. Ұстаздар мен оқушылар, ата-аналар, ардагер ұстаздар және арнайы шақырылған қонақтар бас қосқан салтанатты жиында жас ұрпаққа жаңа оқу жылына байланысты ақжолтай тілектер айтылды. Әсіресе, өмірінің елеулі бөлігін ұрпақ тәрбиесіне арнаған ардагер ұстаздардың қатысуы шараның тәрбиелік мәнін арттырды. Ұстаздар үшін жаңа оқу жылы – шәкірттермен қайта қауышатын кезең болса, оқушылар үшін жаңа білім мен жаңа мүмкіндіктерге бастайтын маңызды белес. Ал, мектеп табалдырығын алғаш аттаған бүлдіршіндер үшін алғашқы қоңырау – білім әлеміндегі жаңа өмірдің бастауы. Салтанатты жиынның ең толқынысты сәтінде алғашқы қоңырау соғылып, жаңа оқу жылының басталғанын жариялады.
Іс-шара барысында Қазақстан Республикасының Мемлекеттік рәміздеріне құрмет көрсетілді. Мемлекеттік рәміздер – елдік тәрбиенің негізі. Мемлекеттік Ту мен Әнұран – ел тәуелсіздігінің, мемлекеттіліктің және ұлттық бірліктің символдары. Мектеп қабырғасында мемлекеттік рәміздерді құрметтеуге тәрбиелеу – жас ұрпақтың бойында отансүйгіштік сезімді қалыптастырудың маңызды бөлігі. Оқушы өзінің ел азаматы екенін сезінуі үшін патриоттық тәрбие нақты құндылықтармен байланысуы қажет. Туған жерді қорғау, табиғатты сақтау, қоғамдық тәртіпті құрметтеу және ел дамуына үлес қосуға ұмтылу – азаматтық жауапкершіліктің құрамдас бөліктері.
Биылғы Білім күнінің «Таза Қазақстан» идеясымен сабақтасуы да ерекше мәнге ие. Тазалық мәселесін тек көшені немесе мектеп ауласын жинаумен шектеуге болмайды. Экологиялық мәдениет – адамның табиғатқа, қоршаған ортаға және өзі өмір сүріп отырған қоғамға деген жауапкершілігінен қалыптасатын құндылық. Қоқысты белгіленген орынға тастау, суды ысырап етпеу, ағаштар мен жасыл желекті қорғау, қоғамдық орындарды таза ұстау және мектеп мүлкіне ұқыпты қарау сияқты қарапайым әрекеттер баланың күнделікті мәдениетінің көрсеткішіне айналуы тиіс. Мұндай әдеттер мектеп қабырғасында қалыптасса, бала оны кейін өмірінің басқа салаларына да алып келеді.
Қоршаған ортаны қорғау мәселесі бүгінде бүкіл әлем үшін маңызды бағыттардың біріне айналды. Экологиялық мәдениет – білім мен тәрбиенің бір бөлігі. Табиғи ресурстарды ұқыпты пайдалану, қоршаған ортаның тазалығын сақтау және экологиялық жауапкершілікті арттыру – тек мемлекеттік органдардың міндеті емес. Бұл – әр азаматтың ортақ жауапкершілігі. Осы себепті экологиялық тәрбиені мектеп бағдарламасымен және тәрбие жұмыстарымен байланыстырудың маңызы зор. Баланың табиғатқа деген көзқарасы оның азаматтық мәдениетінің бір бөлігі болып қалыптасады. Туған жердің табиғатын қорғау – туған елге деген құрметтің нақты көрінісі.
Білім күні аясында Конституция құндылықтарының экологиялық мәдениетпен байланыстырылуы да маңызды. Конституция азаматтардың құқықтары мен міндеттерін айқындайтын мемлекеттің негізгі заңы ретінде қоғамдағы жауапкершілік мәдениетінің қалыптасуына негіз болады. Азаматтың құқығы болған жерде оның міндеті де бар. Қоршаған ортаның тазалығына қатысты жауапкершілік те осы азаматтық ұстанымның бір көрінісі. Балаға табиғатты қорғаудың маңызын түсіндіру арқылы оған тек экологиялық білім емес, қоғамдық жауапкершілік те беріледі.
Қазіргі білім беру саясатындағы маңызды бағыттардың бірі – адал әрі жауапты азамат қалыптастыру. «Адал азамат» – жауапкершіліктен басталады. Адал азамат ұғымын тек адалдықпен шектеуге болмайды. Бұл – өз міндетін орындау, өзгеге құрметпен қарау, қоғамдық мүлікке зиян келтірмеу, табиғатты қорғау және ортақ іске жауапкершілікпен қарау сияқты күнделікті әрекеттерден көрінетін азаматтық қасиет. Баланың мектеп ауласын таза ұстауы немесе ағашты сындырмауы қарапайым әрекет болып көрінуі мүмкін. Бірақ дәл осындай шағын дағдылар оның бойындағы жауапкершілік сезімін қалыптастырады. Сондықтан экологиялық тәрбие – адал азамат тәрбиесінің бір бөлігі.
Зерделі ұрпақ қалыптастыру үшін экологиялық мәдениетпен қатар оқу мәдениетін де дамыту қажет. Кітап оқу баланың дүниетанымын кеңейтіп, табиғат пен адам арасындағы байланысты түсінуге мүмкіндік береді. Қазақ әдебиетінде табиғатты, туған жерді, қоршаған ортаны қадірлеуге үндейтін шығармалар аз емес. Осындай әдеби шығармаларды оқу арқылы бала туған жердің табиғатына эмоционалды байланыс қалыптастырып, қоршаған ортаны қорғаудың маңызын тереңірек түсіне алады. Сондықтан кітап оқу мәдениеті мен экологиялық тәрбиені қатар дамытуға болады.
Экологиялық тәрбие мен азаматтық жауапкершілік туралы ақпараттың мемлекеттік тілде сапалы әрі түсінікті жеткізілуі де маңызды. Қазақ тіліндегі танымдық әдебиеттер, экологиялық ақпараттар мен оқу материалдарының қолжетімді болуы оқушылардың мемлекеттік тілдегі ақпаратты қабылдау мүмкіндігін арттырады. Мемлекеттік тіл – ұлттық құндылықтарды жас ұрпаққа жеткізудің негізгі құралдарының бірі. Туған жер, табиғат, ұлттық мәдениет және ел тарихы туралы білімді ана тілінде меңгерген бала өзінің ұлттық болмысын тереңірек түсінеді.
Экологиялық мәдениет пен азаматтық жауапкершілікті қалыптастыруда педагогтің рөлі айрықша. Мұғалімнің міндеті оқушыға белгілі бір ақпаратты түсіндірумен аяқталмайды. Ұстаз баланың күнделікті әрекетіне әсер ететін дағдыларды қалыптастырады. Табиғатты қорғау, тазалық сақтау, қоғамдық тәртіпке бағыну, бір-біріне құрметпен қарау сияқты қарапайым қағидалар мектеп өмірінде тұрақты түрде насихатталса, олар оқушының қалыпты әдетіне айналады. Сондықтан, педагог мәртебесімен қатар мұғалімнің қоғамдағы тәрбиелік рөлі де жоғары.
Жаңа оқу жылының басталуына арналған бұл шараның негізгі мазмұны бір ғана салтанатты жиынмен шектелмейді. Оның астарында білім мен тәрбие, заң мен тәртіп, экологиялық мәдениет пен азаматтық жауапкершілік сияқты маңызды құндылықтар жатыр. «Таза Қазақстан» идеясының мектеп қабырғасында насихатталуы балаларды қоршаған ортаға жанашырлықпен қарауға ғана емес, өз әрекетіне жауап беруге де үйретеді. Ал, Конституция құндылықтарын жас ұрпаққа түсіндіру олардың құқықтық сауатын арттырып, қоғам алдындағы міндеттерін түсінуге мүмкіндік береді.
Білімді ұрпақ – елдің интеллектуалдық капиталы. Саналы ұрпақ – қоғамның тірегі. Табиғатқа жанашыр, туған жерін құрметтейтін және өз ісіне жауапкершілікпен қарайтын азамат – елдің тұрақты болашағының кепілі. Жаңа оқу жылы осы құндылықтарды нығайтып, оқушылардың білімге деген қызығушылығын арттыратын, азаматтық ұстанымын қалыптастыратын және қоршаған ортаға жауапкершілігін күшейтетін жаңа бастамаларға ұлассын.
